Διαβάζεται σε 3′
Ο αντιφασίστας υπέρμαχος των δικαιωμάτων των παιδιών, Γιάνους Κόρτσακ
ο παιδαγωγός που αρνήθηκε να εγκαταλείψει τα 200 παιδιά του ορφανοτροφείου του και θανατώθηκε μαζί τους στο θάλαμο αερίων των ναζί
Ο Γιάνους Κόρτσακ υπήρξε αντιφασίστας παιδαγωγός, δημοσιογράφος, συγγραφέας επιστημονικών και θεατρικών έργων, γιατρός, ενώ θεωρείται πρόδρομος της θεμελίωσης των παιδικών δικαιωμάτων, όπως αποτυπώθηκαν στη Σύμβαση για τα Δικαιώματα του Παιδιού.
Το μνημείο του Γιάνους Κόρτσακ στην Ιερουσαλήμ βρίσκεται στο Yad Vashem, το Παγκόσμιο Κέντρο Μνήμης του Ολοκαυτώματος. Το μνημείο είναι αφιερωμένο στη μνήμη του Κόρτσακ και των παιδιών του ορφανοτροφείου του, που χάθηκαν στο Ολοκαύτωμα. Πηγή Wikipedia
της Αγγελικής Συλλιγαρδάκη
Γεννήθηκε το 1878 και το πραγματικό του όνομα ήταν Χένρυκ Γκόλντσμιτ. Η οικογένειά του ήταν μια εύπορη εβραϊκή οικογένεια, ο πατέρας του ήταν δικηγόρος, όμως οι δύο γιατροί παππούδες του τον επηρέασαν να επιλέξει την ιατρική. Ως γιατρός κλήθηκε στον τσαρικό στρατό και συμμετείχε στο ρωσοϊαπωνικό πόλεμο.
Έγραψε αρκετά θεατρικά έργα, τα οποία υπέγραφε ως Γιάνους Κόρτσακ, υιοθετώντας πλήρως εν τέλει το όνομα αυτό. Ταυτόχρονα, έγραψε 24 βιβλία και εξέδωσε περίπου 1400 κείμενα δημοσιευμένα σε διάφορα περιοδικά.
Πασίγνωστα έργα του είναι ‘Το δικαίωμα του παιδιού στο σεβασμό’ -1929, ‘Η χαρούμενη παιδαγωγική’- 1939, τα παιδικά βιβλία ‘Ο βασιλιάς Ματίας ο Α’ και ‘Ο βασιλιάς Ματίας σε έρημο νησί’ – 1923 που μεταφράστηκαν σε είκοσι γλώσσες και πολλά ακόμη.
Το αναπαλαιωμένο ΣΠΙΤΙ ΤΩΝ ΟΡΦΑΝΩΝ (Dom Sierot) που ίδρυσε ο Γιάνους Κόρτσακ το 1912, σε ηλικία 34 ετών, στη Βαρσοβία. Πηγή Korcak Forum
Το 1937 τιμήθηκε με το βραβείο Χρυσή Δάφνη της Πολωνικής Ακαδημίας της Λογοτεχνίας για το πλούσιο λογοτεχνικό του έργο. Παράλληλα, εξέδωσε το πρώτο παιδικό περιοδικό, τη ‘Μικρή μας Επιθεώρηση’, το 1926.
οπαδός της παιδικής αυτοδιάθεσης
Σε ηλικία 34 χρονών, ίδρυσε το ορφανοτροφείο για εβραιόπουλα ‘Dom Sierot – Σπίτι των Ορφανών’ και το 1919 δημιούργησε ένα ίδρυμα για άστεγα παιδιά, το ‘Nasz Dom – Το σπίτι μας᾿. Έθεσε ως σκοπό της ζωής του να δώσει πίσω στα παιδιά των δρόμων, τη χαμένη τους παιδική αφέλεια και αθωότητα.
Προσπαθώντας να περιορίσει την επιθετικότητά τους, επέτρεπε να παλεύουν μεταξύ τους, αφού όμως πρώτα κατέγραφαν τους λόγους της συμπεριφοράς τους 24 ώρες πριν. Αυτή η μέθοδος είχε θεαματικά αποτελέσματα ως προς τη μείωση της βίας και εφαρμόζεται σε διάφορα ιδρύματα ακόμα και σήμερα.
Ανέπτυξε τις ιδέες του ακόμα και μέσα από σειρά εκπομπών του στην πολωνική Ραδιοφωνία, απευθυνόμενος σε νέους.
Ο ‘Γέρο-δόκτωρ’, όπως τον αποκαλούσαν, πίστευε ακράδαντα πως «η μεταρρύθμιση του κόσμου, σημαίνει μεταρρύθμιση της εκπαίδευσης». Θεωρούσε πως τα παιδιά αποτελούν άλλη μια καταπιεσμένη μειονότητα που πρέπει να αγωνιστεί για τα δικαιώματά της, μαζί με τις γυναίκες, τους εργάτες και το φτωχό λαό.
Ο Κόρτσακ με παιδιά του ορφανοτροφείου Dom Sierot, το 1935. Πηγή GEO
Αποφασισμένος να συμβάλλει στη χειραφέτηση των παιδιών, εφάρμοσε επαναστατικές ιδέες στα ιδρύματά του: Τα παιδιά ψήφιζαν τους αντιπροσώπους τους στο δικό τους κοινοβούλιο, είχαν τη δική τους εφημερίδα και διέθεταν το παιδικό δικαστήριο, στο οποίο μπορούσαν να καταφεύγουν ακόμα και κατά των εκπαιδευτικών τους, αν ένιωθαν πως αδικούνταν.
με τα ορφανά παιδιά ως το θάλαμο αερίων
Τον Σεπτέμβρη του 1939, οι ναζί εισέβαλλαν στην Πολωνία και τον Οκτώβρη του 1940, δημιούργησαν την τεράστια φυλακή ψυχών, του γκέτο της Βαρσοβίας. Ο Γιάνους Κόρτσακ αναγκάστηκε να στεγάσει εκεί τις δραστηριότητές του, στην οδό Κλόντνα.
Ακολούθησε με συνέπεια τις ιδέες του και την ευθύνη που θεωρούσε πως είχε απέναντι στα παιδιά του ορφανοτροφείου του ως το τέλος: Συνόδεψε τους 200 περίπου μαθητές του στο θάνατο των θαλάμων αερίων του στρατοπέδου συγκέντρωσης της Τρέμπλινκα τον Αύγουστο του 1942, παρότι του είχε δοθεί η επιλογή να διαφύγει στην εξορία.
Σύμφωνα με αυτόπτες μάρτυρες, ψέλλιζε ένα «Γιατί;» την ώρα που βάδιζε μαζί με τα αγαπημένα του παιδιά ενώ λέγεται πως είπε στον Γερμανό αξιωματικό, ο οποίος τον αναγνώρισε και του πρότεινε να δραπετεύσει: «Δεν είναι όλοι οι άνθρωποι παλιάνθρωποι».
