ο συγγραφέας και τηλεοπτικός παραγωγός που πλήρωσε με τη ζωή του την αντίσταση στη στρατιωτική δικτατορία και τη Shell

Ο Κεν Σάρο Ουίουα ήταν ένας λαοφιλής Νιγηριανός περιβαλλοντικός ακτιβιστής, που δολοφονήθηκε από το δικτατορικό καθεστώς της χώρας του λόγω της στράτευσής του στον αγώνα ενάντια στην οικολογική καταστροφή της ιδιαίτερης πατρίδας του, της γης των Ογκόνι, από την πετρελαϊκή πολυεθνική Shell.

γιος του πρώην αρχηγού της φυλής των Ογκόνι

Ο Κεν Σάρο, γιος του Τζιμ Ουίουα, ενός από τους αρχηγούς της φυλής των Ογκόνι, γεννήθηκε το 1941 και ήταν άριστος μαθητής, κερδίζοντας υποτροφία για σπουδές αγγλικής λογοτεχνίας.

Τα μυθιστορήματά του γνώρισαν μεγάλη επιτυχία, με πιο γνωστό το ‘Sozaboy: A Novel in Rotten English’, στο οποίο ξεδιπλώνεται η ιστορία ενός παιδιού που παίρνει μέρος στον εμφύλιο πόλεμο της Μπιάφρας, αποκαλύπτοντας τη διαφθορά των Νιγηριανών αξιωματικών.

Παράλληλα, ως τηλεοπτικός παραγωγός δημιούργησε τη σατιρική τηλεοπτική σειρά  ‘Basi & Co.’ που έγινε σημείο αναφοράς για το καυστικό της χιούμορ και την τεράστια θεαματικότητά της.

η κόλαση του πετρελαίου

Το 1990 ο Σάρο Ουίουα άρχισε να αφιερώνει ολοένα και περισσότερο χρόνο σε θέματα σχετικά με τα ανθρώπινα δικαιώματα και το περιβάλλον, ειδικά στην ιδιαίτερη πατρίδα του, τη γη των Ογκόνι.

Η εξόρυξη πετρελαίου από τη Shell  είχε μετατρέψει τον επίγειο παράδεισο του Δέλτα του Νίγηρα σε απέραντο εφιάλτη. Πυρωμένοι πίδακες “μαύρου χρυσού” εκτοξεύονταν εκεί που κάποτε υπήρχαν υδροβιότοποι και εύφορη καλλιεργήσιμη γη.

Η φυλή των Ογκόνι, που κατοικεί στις εκβολές του ποταμού από τα αρχαία χρόνια, είχε φτάσει στο χείλος της απόλυτης οικολογικής και οικονομικής καταστροφής, ενώ οι συνέπειες για την υγεία των κατοίκων ήταν συντριπτικές.

Καρκίνοι διαφόρων ειδών και ιδιαίτερα του πνεύμονα, δερματικές παθήσεις, αναπνευστικά προβλήματα, διάρροιες και κάθε είδους μολύνσεις, είχαν μπει για τα καλά στην καθημερινότητά τους.

δημιουργία του MOSOP (Κίνημα για την Επιβίωση του Λαού των Ογκόνι)

Ο Κεν Σάρο Ουίουα αποφάσισε να ιδρύσει το MOSOP (το Κίνημα για την Επιβίωση του Λαού Ογκόνι) ώστε να συντονιστεί η αντίσταση απέναντι στον πετρελαϊκό όλεθρο.

Με όχημα τη ‘Χάρτα των Δικαιωμάτων των Ογκόνι’, το MOSOP απαίτησε αυξημένη αυτονομία, δίκαιο μερίδιο από τα κέρδη της εξόρυξης πετρελαίου, και επανόρθωση της περιβαλλοντικής καταστροφής της γης τους.

Διαδηλώνοντας έξω από τις πετρελαϊκές εγκαταστάσεις και με πληθώρα ακτιβιστικών δράσεων, το Κίνημα πέτυχε να αφυπνίσει τους Ογκόνι και να τους βάλει στις ράγες του αγώνα για το δίκιο τους.

Ωστόσο το MOSOP άρχισε να γίνεται ενοχλητικό για την οικονομικά διεφθαρμένη στρατιωτική κυβέρνηση της Νιγηρίας με αρχηγό τον δικτάτορα Μπαμπανγκίντα. Η πρώτη φυλάκιση του Κεν Σάρο το1992, αν και σύντομη, αποτέλεσε προάγγελο των μελλοντικών εξελίξεων.

όταν 300.000 Ογκόνι διαδήλωσαν εναντίον της Shell

Η 4η Γενάρη του 1993 ονομάστηκε Ogoni Day και αποτέλεσε σημείο καμπής για το Κίνημα. Στις διαδηλώσεις που οργανώθηκαν, συμμετείχαν περισσότεροι από 300.000 Ογκόνι -περισσότερο από το μισό πληθυσμό τους, προκαλώντας το ενδιαφέρον της παγκόσμιας κοινής γνώμης.

Η Shell σταμάτησε προσωρινά τις δραστηριότητές της, δεσμευόμενη να διερευνήσει τους λόγους της περιβαλλοντικής και οικονομικής καταστροφής της γης των Ογκόνι. Ταυτόχρονα η Νιγηριανή χούντα τοποθέτησε πάνοπλα μέλη των ειδικών δυνάμεων σε κάθε γωνιά της περιοχής.

Ακολούθησε νέα σύλληψη του Κεν Σάρο Ουίουα τον Ιούνιο του 1993, για να αφεθεί ελεύθερος ένα μήνα αργότερα.

Στην κοινότητα των Ογκόνι επικρατούσε αναβρασμός, ιδιαίτερα στους νέους που ασφυκτιούσαν όχι μόνο λόγω της αδικίας και της περιβαλλοντικής και οικονομικής καταστροφής, αλλά κυρίως λόγω των συλλήψεων στελεχών του MOSOP και της κατοχής της γης τους από πάνοπλους πραιτωριανούς του δικτατορικού καθεστώτος.

η δολοφονία των 4 προεστών και η οριστική σύλληψη του Κεν Σάρο

Στις 21 Μαΐου 1994, κατά τη διάρκεια μιας βίαιης συμπλοκής στην Γκοκάνα, έδρα της τοπικής αυτοδιοίκησης της πολιτείας Ρίβερς (στην οποία υπάγεται η γη των Ογκόνι) μεταξύ νέων Ογκόνι του MOSOP και προεστών της φυλής που υποστήριζαν τη συνεργασία με την κυβέρνηση και τη Shell, τέσσερις προεστοί δολοφονήθηκαν.

Αμέσως συνελήφθη ξανά ο Κεν Σάρο καθώς και άλλα 8 στελέχη του MOSOP, παρότι ο ίδιος δεν βρισκόταν στη Γκοκάνα την ώρα των επεισοδίων. Θεωρήθηκε όμως ηθικός αυτουργός, αντιμετωπίζοντας κατηγορίες περί υποκίνησης φυλετικού μίσους.

Ο νέος δικτάτορας της Νιγηρίας, Σάνι Αμπάτσα, που αντικαθιστώντας τον Μπαμπανγκίντα, είχε αυτοανακηρυχθεί ηγέτης της χώρας το Νοέμβρη του 1993, είχε ήδη δημιουργήσει ένα νομικό πλαίσιο, που για πολλούς θεωρήθηκε ως φωτογραφικό για τον Κεν Σάρο.

Γεννήθηκαν έτσι υπόνοιες για προβοκάτσια του δικτάτορα προκειμένου να απαλλαγεί από τον διάσημο περιβαλλοντικό ακτιβιστή και το MOSOP.

Σε μια διαδικασία – παρωδία όπου σχεδόν όλοι οι συνήγοροι υπεράσπισης παραιτήθηκαν, καταγγέλλοντάς την ως στημένη, οι κατηγορούμενοι υπερασπίστηκαν μόνοι τους εαυτούς τους ενώπιον του δικαστηρίου. Πολλοί από τους μάρτυρες κατηγορίας αργότερα παραδέχτηκαν ότι είχαν δωροδοκηθεί από τη νιγηριανή κυβέρνηση προκειμένου να καταθέσουν ψευδώς.

Η καταδικαστική απόφαση της 31^ης Οκτώβρη του 1995 ήταν αναμενόμενη: Θάνατος δι’ απαγχονισμού και για τους εννέα κατηγορουμένους.

ο απαγχονισμός του Κεν Σάρο Ουίουα και των οκτώ

Παρά τις εκκλήσεις της Διεθνούς Αμνηστίας, που χαρακτήρισε τη δίκη “άδικη και πολιτικά υποκινούμενη”, ο Σάρο-Ουίουα και οι άλλοι οκτώ (Saturday Dobee, Nordu Eawo, Daniel Gbooko, Paul Levera, Felix Nuate, Baribor Bera, Barinem Kiobel, John Kpuinen), κρεμάστηκαν στις 10 Νοεμβρίου του 1995 στις φυλακές του Port Harcour.

O Κεν Σάρο Ουίουα ήταν ο τελευταίος που εκτελέστηκε, χρειάστηκαν μάλιστα αρκετές επαναλήψεις της διαδικασίας του απαγχονισμού μέχρι να αφήσει την τελευταία του πνοή. Mετά την εκτέλεση των εννέα, η Shell ξεκίνησε και πάλι την εκμετάλλευση της γης των Ογκόνι.

Σήμερα, αν και η εξόρυξη πετρελαίου στην εν λόγω περιοχή έχει σταματήσει, οι εικόνες Αποκάλυψης παραμένουν λόγω διαρροών σε παλιούς αγωγούς και γεωτρήσεις.

Το γραφείο του Κεν Σάρο έχει μετατραπεί σε μουσείο, ενώ χιλιάδες Ογκόνι και άλλοι θαυμαστές του αδικοχαμένου περιβαλλοντικού αγωνιστή, επισκέπτονται κάθε χρόνο τον τάφο του.