Διαβάζεται σε 3′
Φέλα Κούτι
ένας ένθερμος υποστηριχτής των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και εχθρός κάθε είδους ανελευθερίας
το κοινόβιο στο Λάγος που ονομάστηκε Δημοκρατία της Καλακούτα, η κριτική στη χούντα και η εισβολή του στρατού, η δολοφονία της μητέρας του και τα τραγούδια διαμαρτυρίας
Το 1969, κατά τη διάρκεια ενός ταξιδιού του στο Λος Άντζελες, γνωρίστηκε με την μαχήτρια των Μαύρων Πανθήρων Σάντρα Σμιθ και έγινε οπαδός της black power. Πηγή φωτό: medium.com
Ο Φέλα Κούτι ήταν ένας διάσημος πρωτοπόρος Νιγηριανός μουσικός. Θεωρείται ο “πατέρας” του afrobeat, ενός συνδυασμού της αμερικανικής φανκ και τζαζ με τα παραδοσιακά κρουστά γιορούμπα.
Γεννήθηκε στις 15 Οκτώβρη του 1938. Ήταν γιος της Νιγηριανής ακτιβίστριας για τα δικαιώματα των γυναικών, Φανμιλάγιο Ράνσομ Κούτι και του ριζοσπάστη αγγλικανού ιερέα, Ίσραελ Ολουντότουν Κούτι.
Η κλίση του στη μουσική τον ώθησε το 1958 να σπουδάσει μουσική στο Trinity College of Music του Λονδίνου και να αφοσιωθεί στην τρομπέτα.
Όταν επέστρεψε στην πατρίδα του, εργάστηκε ως ραδιοφωνικός παραγωγός για τον Οργανισμό Ραδιοφωνίας και Τηλεόρασης της Νιγηρίας.
Το 1969, κατά τη διάρκεια ενός ταξιδιού του στο Λος Άντζελες, γνωρίστηκε με την μαχήτρια των Μαύρων Πανθήρων Σάντρα Σμιθ και έγινε οπαδός της black power.
η Δημοκρατία της Καλακούτα
Γυρνώντας στη Νιγηρία το 1970, o Φέλα Κούτι δημιούργησε στο προάστιο του Λάγος, Surulere, τη Δημοκρατία της Καλακούτα (Καλακούτα στη γλώσσα σουαχίλι σημαίνει “κατεργάρης, φτωχοδιάβολος”).
Επρόκειτο για ένα κτιριακό συγκρότημα που λειτουργούσε ως κοινόβιο για τους μουσικούς και τους τεχνικούς που δούλευαν στο τότε συγκρότημά του, τους Africa ’70.
Στον χώρο αυτό, που διέθετε ακόμα και στούντιο ηχογράφησης, φιλοξενήθηκαν μια σειρά από μεγάλα ονόματα της μουσικής όπως το πρώην “σκαθάρι” Πολ Μακ Κάρτνεϊ και ο ντράμερ των Cream, Τζίντζερ Μπέϊκερ.
Κατά τη διάρκεια της στρατιωτικής επιδρομής, ο Κούτι ξυλοκοπήθηκε άγρια και θα είχε σκοτωθεί αν δεν είχε παρέμβει ένας στρατιωτικός διοικητής. Γυναίκες βιάστηκαν ενώ η 78χρονη μητέρα του Φέλα Κούτι τραυματίστηκε θανάσιμα όταν την πέταξαν από ένα παράθυρο. To κοινόβιο κάηκε και το στούντιο, τα μουσικά όργανα και οι ηχογραφήσεις του Κούτι καταστράφηκαν. Πηγή φωτό: TheCable
Τοποθετήθηκε ηλεκτρικός φράχτης που απομόνωνε πλήρως την Καλακούτα από το υπόλοιπο Λάγος. Ο Φέλα μάλιστα ανακοίνωσε την επικείμενη απόσχιση από το νιγηριανό κράτος και την μελλοντική ανεξαρτησία της Δημοκρατίας της Καλακούτα.
η κριτική στη δικτατορία και η εισβολή του στρατού
Στο μεταξύ, το 1975 στη Νιγηρία εγκαθιδρύθηκε δικτατορία. Στο άλμπουμ ‘Zombie’ που κυκλοφόρησαν το 1977, ο Κούτι και οι Africa ‘70 επέκριναν τα βασανιστήρια και τις πράξεις βίας των Νιγηριανών στρατιωτών, τους οποίους συνέκρινε με ζόμπι:
“Zombie no go go unless you tell am to go
Zombie no go turn unless you tell am to turn
Zombie no go think unless you tell am to think
Tell am to go kill – joro jara joro
No blink, no job, no sense – joro jara joro.”
Ο δίσκος είχε τεράστια επιτυχία παγκοσμίως, όμως αποτέλεσε τη σταγόνα που ξεχείλισε το ποτήρι για το καθεστώς. Στις 18 Φλεβάρη του 1977, 1.000 στρατιώτες εισέβαλλαν στο κτιριακό συγκρότημα που στέγαζε τη Δημοκρατία της Καλακούτα.
Κατά τη διάρκεια της επιδρομής, ο Κούτι ξυλοκοπήθηκε άγρια και θα είχε σκοτωθεί αν δεν είχε παρέμβει ένας στρατιωτικός διοικητής. Γυναίκες μουσικοί βιάστηκαν ενώ η 78χρονη μητέρα του Φέλα Κούτι τραυματίστηκε θανάσιμα όταν την πέταξαν από ένα παράθυρο.
Το κοινόβιο κάηκε ολοσχερώς και το στούντιο, τα μουσικά όργανα και οι ηχογραφήσεις του Κούτι καταστράφηκαν.
Η απάντηση του Κούτι στην επίθεση ήταν να στείλει το φέρετρο της μητέρας του στους Στρατώνες Ντοντάν στο Λάγος, την κατοικία ενός εκ των δικτατόρων, του στρατηγού Ολουσεγκούν Ομπασάντζο και να γράψει δύο τραγούδια, τα “Coffin for Head of State” και “Unknown Soldier”.
Το πρώτο μιλούσε για τη δολοφονία της μητέρας του και το δεύτερο σατίριζε την δήθεν ανεξάρτητη έρευνα η οποία έβγαλε το συμπέρασμα πως η Δημοκρατία της Καλακάτα πυρπολήθηκε από άγνωστο στρατιώτη:
“I see see see all the bad bad bad things
Them they do do do
Them steal all the money
Them kill many students
Them burn many houses
Them burn my house too
Them kill my mama.” (“Coffin for Head of State”)
Them throw my mama
Seventy-eight-year-old mama
Political mama
Ideological mama
Influential mama…
Them throw my mama out from window.” (“Unknown Soldier”)
Παράλληλα, έφτιαξε ξανά τη Δημοκρατία της Καλακούτα στο Ikeja. Ο Φέλα Κούτι παρέμεινε ένθερμος υποστηριχτής των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και εχθρός κάθε είδους ανελευθερίας.
Το 1984, η κυβέρνηση Μουχαμάντου Μπουχάρι, της οποίας ο Κούτι ήταν ένθερμος αντίπαλος, τον φυλάκισε με την κατηγορία της λαθρεμπορίας συναλλάγματος. Η Διεθνής Αμηνηστία και άλλοι κατήγγειλαν τις κατηγορίες ως πολιτικά υποκινούμενες.
Το 1986 έπαιξε στο Giants Stadium στο Νιου Τζέρσεϊ, στα πλαίσια της συναυλίας ‘A Conspiracy of Hope’ της Διεθνούς Αμνηστίας μαζί με τους Bono, Carlos Santana και τους Neville Brothers.
Το κτίριο που στέγαζε τη θρυλική Δημοκρατία της Καλακάτα στο Ikeja, έχει μετατραπεί σε Μουσείο από το 2012. Πηγή φωτό: Kalakuta Museum
Στις 2 Αυγούστου 1997, πέθανε από επιπλοκές που σχετίζονται με το AIDS. Το κτίριο που στέγαζε τη θρυλική Δημοκρατία της Καλακάτα ως το θάνατό του, έχει μετατραπεί σε Μουσείο από το 2012.
