Διαβάζεται σε 3′

Ματίας Ζίντελαρ

Η επανάσταση του “κόκκινου” Σεΐχη Μπεντρεντίν κατά του Σουλτάνου

ο ένοπλος ξεσηκωμός χριστιανών, μουσουλμάνων και εβραίων υπέρ της κοινοκτημοσύνης το 1416

Η επανάσταση του Μπεντρεντίν και των οπαδών του, είναι μια λαμπρή σελίδα της Οθωμανικής λαϊκής ιστορίας. Μουσουλμάνοι, χριστιανοί και εβραίοι πήραν από κοινού τα όπλα, πολεμώντας για ισότητα και κοινωνική δικαιοσύνη, στην αυγή του 15ου αιώνα.

Η επανάσταση του “κόκκινου” Σεΐχη Μπεντρεντίν κατά του Σουλτάνου

Ο Μπεντρεντίν οραματιζόταν τη δημιουργία μιας ενιαίας Ανατολίας και Βαλκανικής χερσονήσου, όπου θα εγκαθιδρυόταν η κοινοκτημοσύνη και η κοινωνική δικαιοσύνη, θα εξαλειφόταν η πείνα και η φτώχεια, ενώ θα ενοποιούνταν όλες οι θρησκείες. Πηγή φωτό: Youtube

Ο “κομμουνιστής” Σεΐχης γεννήθηκε κοντά στην Ανδριανούπολη, το 1358. Ήταν γόνος πλούσιας οικογένειας, με μητέρα ρωμιά και πατέρα μουσουλμάνο.

Το 1411 διορίστηκε Καζασκέρης της Ρούμελης. Επρόκειτο για το ανώτερο αξίωμα ενός θεολόγου στο Ισλάμ, όμως η γνωριμία του με τον Σεΐχη Αχλάτι, οπαδό του σουφισμού, άλλαξε τη ρότα της ζωής του.

μια σοσιαλιστική ισλαμική κοσμοθεωρία

Σε αντίθεση με τον ορθόδοξο σουνιτισμό, ο “κόκκινος” Σεΐχης, άρχισε να διακηρύττει μια μορφή ισλαμικού μυστικισμού με πρώιμα κομμουνιστικά χαρακτηριστικά.

Στη διδασκαλία του κυριαρχούσαν η κοινοκτημοσύνη, η έλλειψη ιδιοκτησίας και η αρμονική συνύπαρξη όλων των ανθρώπων, ανεξαρτήτως φυλής και θρησκείας, με πλήρη ισότητα.

Ο Μπεντρεντίν οραματιζόταν τη δημιουργία μιας ενιαίας Ανατολίας και Βαλκανικής χερσονήσου, όπου θα εγκαθιδρυόταν η κοινωνική δικαιοσύνη, θα εξαλειφόταν η πείνα και η φτώχεια, ενώ θα ενοποιούνταν όλες οι θρησκείες.

Πίστευε ότι ο Παράδεισος και η Κόλαση αποτελούν επίγειες καταστάσεις και άλλαξε την καθιερωμένη προσευχή του Ισλάμ, διατηρώντας μόνο τον ψαλμό  «Ένας είναι ο Θεός», αφαιρώντας το «και προφήτης Αυτού ο Μωάμεθ».

Μάλιστα, σε αντίθεση με το επίσημο μουσουλμανικό δόγμα, επέτρεπε την κατανάλωση κρασιού.

Μαζί με τον πιστό μαθητή του από το Αϊδίνι, τον οποίο μάλιστα έχρισε κεχαγιά (επιστάτη) του, Μπορκλουτζέ Μουσταφά, απέκτησαν πολυάριθμους οπαδούς και πέτυχαν να τους παραχωρηθούν τιμάρια, δηλαδή χωράφια ιδιοκτησίας του Σουλτάνου, που δικαιούνταν να τα εκμεταλλεύονται.

Ωστόσο, η διδασκαλία του Σεΐχη και του κεχαγιά του περί ισότητας και κοινωνικής δικαιοσύνης, καθώς και η ραγδαία ανάπτυξη των οπαδών του, θορύβησαν τον Σουλτάνο Μωάμεθ Α’ ή αλλιώς Μεχμέτ Τσελεμπή.

Ματαίωσε την παραχώρηση των τιμαρίων στον Μπεντρεντίν και τους οπαδούς του, εξορίζοντας τον “κομμουνιστή” θρησκευτικό ηγέτη στη Νίκαια της Βιθυνίας.

η επανάσταση κατά του Μωάμεθ Α’

Τόσο ο Μπεντρεντίν, όσο και ο Μουσταφά, δεν έμειναν με σταυρωμένα χέρια. Στη Βουλγαρία και στη Σμύρνη αντίστοιχα, ηγήθηκαν περίπου 10.000 ανδρών, στασιάζοντας κατά του Μωάμεθ του Α᾿.

Σκοπός τους ήταν να εγκαθιδρύσουν ένα “σοσιαλιστικό” καθεστώς, με βάση τις ιδέες τους. Οι επαναστατικοί στρατοί τους αποτελούνταν από χριστιανούς, μουσουλμάνους και εβραίους, που φορούσαν όλοι την ίδια στολή και έτρωγαν το ίδιο συσσίτιο.

Ταυτόχρονα, ο Κεμάλ Τορλάκ, στενός φίλος και οπαδός του κομμουνιστή Σεΐχη Μπεντρεντίν. ηγήθηκε μιας ένοπλης εξέγερσης στην περιοχή της Μανίσας (Μαγνησίας), στην ενδοχώρα ανατολικά της Σμύρνης.

Η επανάσταση του “κόκκινου” Σεΐχη Μπεντρεντίν κατά του Σουλτάνου

Ο “κόκκινος” Σεΐχης Μπεντρεντίν κρεμάστηκε στις Σέρρες, σε έναν πλάτανο στην αγορά της πόλης, στις 18 Δεκέμβρη του 1416. Πηγή φωτό: indyturk.com

Oι πρώτες μάχες έληξαν με τον θρίαμβο των εξεγερμένων. Το γεγονός πως πολεμούσαν στο όνομα της κοινωνικής δικαιοσύνης και υπόσχονταν ίση μοιρασιά της γης, τους έκανε ιδιαίτερα δημοφιλείς στους αγροτικούς πληθυσμούς αυτών των περιοχών.

ήττα και δημόσιος απαγχονισμός

Όμως οι δυνάμεις του Σουλτάνου ήταν αστείρευτες, με ενισχύσεις να καταφθάνουν από κάθε γωνιά της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. Κυνηγημένοι από τον Βαγιαζίτ πασά, ο Μουσταφά και στρατός του εκδιώχθηκαν από την ευρύτερη περιοχή της Σμύρνης.

Ο κεχαγιάς του Μπεντρεντίν σταυρώθηκε στην Έφεσο και σύμφωνα με τις περισσότερες πηγές, τοποθετήθηκε επάνω σε καμήλα όπου και περιφέρθηκε στην πόλη προς παραδειγματισμό. Ο Τοπάλ Τορλάκ συνελήφθη και εκτελέστηκε δι’ απαγχονισμού στη Μανίσα.

Παρόμοια ήταν και η μοίρα του “κόκκινου” Σεΐχη Μπεντρεντίν, που πιάστηκε στις Σέρρες (η πόλη ονομαζόταν Σιρόζ επί οθωμανικής περιόδου) και κρεμάστηκε σε έναν πλάτανο στην αγορά της πόλης, στις 18 Δεκέμβρη του 1416 (σύμφωνα με κάποιες πηγές  το 1420).

Η επανάσταση του “κόκκινου” Σεΐχη Μπεντρεντίν κατά του Σουλτάνου

Ο τάφος του “κόκκινου” Σεΐχη Μπεντρεντίν, στο Τσεμπερλίτας της Κωνσταντινούπολης. Πηγή φωτό: indyturk.com

Το 1923, οι τουρκόφωνοι μουσουλμάνοι των Σερρών (που θα εγκατέλειπαν την γενέτειρά τους στα πλαίσια της ανταλλαγής πληθυσμών σύμφωνα με την συνθήκη της Λωζάννης) ξέθαψαν το λείψανο του Μπεντρεντίν και το μετέφεραν στην Κωνσταντινούπολη.

Το επαναστατικό κίνημα του “κόκκινου” Σεΐχη έγινε τραγούδι, όταν ο Θάνος Μικρούτσικος μελοποίησε το ποίημα του Ναζίμ Χικμέτ ‘Έπος του Μπεντρεντίν᾿. Ερμηνεύτηκε από την Μαρία Δημητριάδη και συμπεριλήφθηκε στον δίσκο ‘Τα πολιτικά’ του 1975.