η ίδρυση της Ένωσης για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα, η Ματωμένη Κυριακή στο Ντέρι και οι πολύνεκρες συγκρούσεις καθολικών – προτεσταντών που κράτησαν 3 δεκαετίες

Η περίοδος των Ταραχών (Troubles) στη Βόρεια Ιρλανδία διήρκεσε τρεις δεκαετίες.

Από τα τέλη της δεκαετίας του 60 ως και το 1998, όταν υπογράφηκαν οι συμφωνίες της Μεγάλης Παρασκευής, 3.500 περίπου άνθρωποι βρήκαν το θάνατο στις γειτονιές του Μπέλφαστ, του Λόντοντερι και άλλων πόλεων.

Οι συγκρούσεις μεταξύ των καθολικών – Ρεπουμπλικάνων, που απαιτούσαν την ένωση με τη Δημοκρατία της Ιρλανδίας και των προτεσταντών – Ενωτικών που επιθυμούσαν την ένωση με τη Βρετανία, είχαν γίνει εφιαλτική καθημερινότητα.

Η επίσημη κυβέρνηση της Β. Ιρλανδίας του Μπράϊαν Φόκνερ αποτελούσε μαριονέτα των βρετανικών συμφερόντων, λειτουργώντας αποικιοκρατικά και καταστέλλοντας βίαια κάθε φωνή αντίδρασης.

η ίδρυση της NICRA και τα αιτήματά της

Το 1967 ιδρύθηκε η Ένωση για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα της Βόρειας Ιρλανδίας (NICRA), εμπνευσμένη από το Κίνημα για τα Πολιτικά Δικαιώματα στην άλλη μεριά του Ατλαντικού,  ζητώντας:

• την κατάργηση της σκόπιμης χάραξης εκλογικών περιφερειών που εξασφάλιζε τον έλεγχο των Ενωτικών ακόμα και σε περιοχές με καθολική πλειοψηφία
• την κατάργηση του νόμου Special Powers Act που επέτρεπε συλλήψεις χωρίς δίκη
• τη διάλυση της ειδικής αστυνομικής δύναμης – B specials – που θεωρούνταν προκατειλημμένη εναντίον των Καθολικών.

Η NICRA είχε σαφή ειρηνικό προσανατολισμό, σε αντίθεση με τον PIRA (Provisional IRA-Προσωρινός IRA), προϊόν διάσπασης με την παλιά ηγεσία του IRA, που επιζητούσε κλιμάκωση της βίας.

Παρότι το θρησκευτικό και το εθνικό πρόσημο έπαιζαν καθοριστικό ρόλο, οι κοινές κινητοποιήσεις Ενωτικών και Ρεπουμπλικάνων ενάντια στα μέτρα λιτότητας της κυβέρνησης των Τόρηδων, δεν ήταν σπάνιες.

Στις 5 Οκτώβρη του 1968, εκατοντάδες εργάτες  στο Γουότερσάϊντ του Ντέρι διαδήλωσαν με σύνθημα: «Τάξη, όχι θρήσκευμα».

η Ματωμένη Κυριακή

Την Κυριακή 30 Γενάρη του 1972, η NICRA διοργάνωσε πορεία στο Ντέρι για να διαμαρτυρηθεί κατά της πολιτικής του internment (κράτηση χωρίς δίκη), την οποία η βρετανική κυβέρνηση είχε εισαγάγει τον Αύγουστο του 1971.

Το μέτρο είχε οδηγήσει στην αυθαίρετη σύλληψη εκατοντάδων Ρεπουμπλικανών. Η κυβέρνηση της Βόρειας Ιρλανδίας είχε απαγορεύσει την κινητοποίηση, με επίσημη ανακοίνωση στις 18 Γενάρη.

Παράλληλα με τους B specials, στις δυνάμεις ασφαλείας προστέθηκε το πρώτο Τάγμα του Συντάγματος Αλεξιπτωτιστών υπό την ηγεσία του συνταγματάρχη Ντέρεκ Ουίλφορντ και του υποδιοικητή Μάικ Τζάκσον.

Η πορεία ξεκίνησε από το Κρίγκαν, με παλμό και μαχητικά συνθήματα των δέκα χιλιάδων διαδηλωτών. Πριν όμως φτάσει στo κέντρο του Ντέρι όπου και θα ολοκληρωνόταν, αλεξιπτωτιστές άνοιξαν πυρ κατά άοπλων διαδηλωτών, σκοτώνοντας 14, οι 5 εκ των οποίων ήταν ανήλικοι και τραυματίζοντας συνολικά 26.

Η Ματωμένη Κυριακή του Ντέρι, έβαλε ταφόπλακα σε κάθε απόπειρα ειρηνικής συνύπαρξης των δύο κοινοτήτων για τα επόμενα χρόνια. Οδήγησε στην ενίσχυση των ακραίων εθνικιστικών φωνών και στις δύο κοινότητες και κόστισε τη ζωή χιλιάδων ανθρώπων.

κύκλος αίματος χωρίς τέλος και μια «Συγνώμη» μετά από 38 χρόνια

Ακολούθησε η λεγόμενη Ματωμένη Παρασκευή της 21ης Ιούλη του 1972 στο Μπέλφαστ, όταν ο Προσωρινός IRA (Provisional IRA) πυροδότησε 22 βόμβες, με τραγικό απολογισμό 9 νεκρούς και 130 τραυματίες. Ο τραγικός απολογισμός των Ταραχών και στις 2 κοινότητες μόνο για το 1972 ήταν 479 νεκροί.

Μετά τη σφαγή στο Ντέρι, η βρετανική κυβέρνηση δικαιολόγησε πλήρως τους αλεξιπτωτιστές, λέγοντας πως βρέθηκαν σε άμυνα απέναντι σε πυρά από το πλήθος και αναγκάστηκαν να απαντήσουν. Η σχετική έρευνα του Λόρδου Γουίτζερι (1972) υποστήριξε αυτή τη θέση.

Μόλις το 2010 η κυβέρνηση του Ντέϊβιντ Κάμερον χρησιμοποιώντας νέα έρευνα του Λόρδου Σάβιλ, ζήτησε επίσημα «Συγνώμη», αναγνωρίζοντας πως δεν υπήρξαν πυρά κατά των ειδικών δυνάμεων.

Ωστόσο, η δίκη του αλεξιπτωτιστή με την κωδική ονομασία F, που φαίνεται –σύμφωνα με καταγγελίες συναδέλφων του – να έχει πάρει μέρος στη σφαγή της Ματωμένης Κυριακής και που ολοκληρώθηκε τον Οκτώβρη του 2025, δεν οδήγησε στην καταδίκη του, λόγω αμφιβολιών.

Η Ματωμένη Κυριακή αποτέλεσε έμπνευση για τους U2, τον Πολ Μακ Κάρτνεϊ, τον Τζον Λένον και πολλούς ακόμα καλλιτέχνες.