Η πρώτη ομιλούσα ταινία του Τσάπλιν που παρωδούσε τον Χίτλερ και έμεινε στην ιστορία για την 5λεπτη αντιπολεμική και εξεγερσιακή ομιλία του

Ο Τσάρλι Τσάπλιν ήταν υπέρμαχος των εργατικών κινημάτων, πολέμιος των ιμπεριαλιστικών πολέμων και ποτέ δεν έκρυψε τις αριστερές πεποιθήσεις του προκειμένου να προωθήσει την καριέρα του.

Είναι γνωστό άλλωστε πως στις 19 Σεπτέμβρη του 1952, τα χρόνια του Ψυχρού Πολέμου και της αντικομμουνιστικής υστερίας του μακαρθισμού, μέσα στο πλοίο RMS Queen Elizabeth που είχε αποπλεύσει από τη Νέα Υόρκη με προορισμό το Λονδίνο, έμαθε για την άρση της βίζας του από το αμερικανικό υπουργείο Δικαιοσύνης.

τα δύσκολα παιδικά χρόνια και η ομοιότητα με τον Χίτλερ

Ο γεννημένος στο Λονδίνο το 1889 διάσημος κωμικός, πέρασε δύσκολα παιδικά χρόνια. Ο αλκοολικός πατέρας του, Τσαρλς, εγκατέλειψε την οικογένειά του μόλις έναν χρόνο μετά τη γέννησή του. Φοίτησε σε σχολείο για ορφανά και άστεγα παιδιά μαζί με τον αδερφό του, Σίντνεϊ.

Παρότι έγινε διάσημος χάρη στον χαρακτήρα του Σαρλό στον βωβό κινηματογράφο αλλά και τις υπόλοιπες μεγάλου μήκους επιτυχίες του (Μοντέρνοι Καιροί, Τα φώτα της ράμπας, Ο κύριος Βερντού), κράτησε άσβεστο το ταξικό του ένστικτο, φροντίζοντας πάντα να περνά ριζοσπαστικά μηνύματα με έναν “εύπεπτο” τρόπο.

Ο ναζισμός και ο φασισμός του προκαλούσαν αηδία και δεν δίσταζε να καυτηριάζει με πικρόχολα σχόλια τον Χίτλερ και τον Μουσολίνι.

Μάλιστα, το γεγονός πως αυτός και ο Φύρερ είχαν γεννηθεί με 4 μέρες διαφορά, καθώς και η κάποια ομοιότητα του προσώπου τους, είχαν προκαλέσει τα σχόλια του διάσημου κωμικού, σύμφωνα με τον γιο του:

«Ο μπαμπάς δεν μπορούσε ποτέ να σκεφτεί τον Χίτλερ παρά με ένα ρίγος, μισό τρόμου και μισό σαγήνης. ‘Απλώς σκέψου’ θα έλεγε ανήσυχα, ‘αυτός είναι ο τρελός, εγώ είμαι ο κωμικός. Αλλά θα μπορούσε να είναι αντίστροφα».

Η ομοιότητα των δύο δεν πέρασε απαρατήρητη από το κοινό, όπως σχολιάζει ο Τόμι Χάντλεϊ στο τραγούδι που έγινε επιτυχία το 1939 ‘Who is that man? (who looks like Charlie Chaplin).

Στο βιβλίο ‘The jews are looking at you’ που εκδόθηκε το 1934 στη ναζιστική Γερμανία, ο Τσάπλιν περιγραφόταν ως «ένας αηδιαστικός Εβραίος ακροβάτης», αν και δεν ήταν εβραϊκής καταγωγής.

τα γυρίσματα, η πλοκή και οι αντιδράσεις

Η ιδέα του να δημιουργήσει μια ταινία για τον Αδόλφο Χίτλερ, δε συνάντησε ενθουσιασμό στις ΗΠΑ. Γερμανοί διπλωμάτες, αμερικανοί υπέρμαχοι του φασισμού αλλά και το αμερικανικό υπουργείο Εξωτερικών, επιχείρησαν να ματαιώσουν την παραγωγή.

Τα γυρίσματα του ‘Μεγάλου Δικτάτορα’ ξεκίνησαν τον Σεπτέμβρη του 1939,  με βάση το σενάριο που έγραψε ο Τσάπλιν ένα χρόνο νωρίτερα. Στο τέλος τους, οι ναζί είχαν ήδη εισβάλλει σε Ολλανδία και Βέλγιο.

Ο Τσάπλιν έπαιζε και τους δύο πρωταγωνιστικούς ρόλους του ‘Μεγάλου Δικτάτορα’: Ο ένας ήταν ο δικτάτορας Αντενόιντ Χίνκελ. Ο άλλος, ένας Εβραίος κουρέας που τραυματίστηκε στον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο και επέστρεψε στην πατρίδα του, Τομανία.

Όμως ο Χίνκελ είχε ήδη ανέβει στην εξουσία και λόγω της ομοιότητάς των δύο πρωταγωνιστών και μιας σειράς απίθανων μπερδεμάτων, ο μπαρμπέρης βρέθηκε στο τιμόνι της χώρας, στη θέση του Χίνκελ.

Η τρομερή σκηνοθεσία, το εξαιρετικό σενάριο και η υπέροχη μουσική της ταινίας, όλα δικά του (όπως έκανε συνήθως), άφησαν εποχή.

η 5λεπτη επαναστατική ομιλία του ως Τσάρλι Τσάπλιν

Πιο πολύ όμως από οτιδήποτε άλλο, αυτό που έχει μείνει στην ιστορία από τον ‘Μεγάλο Δικτάτορα’ είναι ο 5λεπτος αντιπολεμικός και επαναστατικός λόγος, που όπως φαίνεται ξεκάθαρα, δεν εκφωνείται ούτε από τον Εβραίο κουρέα ούτε από τον φύρερ Χίνκελ, αλλά από τον ίδιο τον Τσάρλι Τσάπλιν:

«Το μίσος των ανθρώπων θα περάσει και οι δικτάτορες πεθαίνουν! Και η δύναμη που αφαίρεσαν από το λαό θα επιστρέψει σε αυτόν ξανά. Όσο οι άνθρωποι πεθαίνουν, η ελευθερία δεν θα αφανιστεί ποτέ!

Στρατιώτες! Μην υπακούτε στους αγροίκους, που σας περιφρονούν και σας σκλαβώνουν, που σας δυναστεύουν τις ζωές. Ανθρώπους που σας λένε τι να κάνετε, τι να σκεφτείτε και τι να νιώσετε! Που σας μεταμορφώνουν σε κοπάδι, σε κρέας για τα κανόνια.»

Η πρεμιέρα της ταινίας πραγματοποιήθηκε στις 15 Οκτώβρη του 1940 στη Νέα Υόρκη με τεράστια επιτυχία. Στην Ιταλία, την Ισπανία και πολλές ακόμα χώρες που στην εξουσία βρίσκονταν φασιστικά καθεστώτα, η ταινία απαγορεύτηκε.

Φυσικά δεν προβλήθηκε ούτε στη ναζιστική Γερμανία, όπου ο ένας και μοναδικός θεατής της την προμηθεύτηκε παράνομα από την Πορτογαλία για ιδιωτική προβολή: Ο ίδιος ο Αδόλφος Χίτλερ!

Ο Τσάρλι Τσάπλιν δήλωσε για τον ‘Μεγάλο Δικτάτορα’ στην ‘Αυτοβιογραφία’ του, που εκδόθηκε το 1964:

«Αν γνώριζα την πραγματική θηριωδία των Γερμανών στα στρατόπεδα συγκέντρωσης, ίσως να μην έκανα ποτέ τον ‘Μεγάλο Δικτάτορα’, δεν θα έσπαγα ποτέ πλάκα με την ανθρωποκτόνο παραφροσύνη των Ναζί».