Τα σχέδια για εμπορικό κέντρο, οι εμπρηστικές δηλώσεις Ερντογάν και η εξέγερση της νεολαίας, οι 8 νεκροί, ο 15χρονος Μπερκίν Ελβάν και το πάρκο Γκεζί που τελικά σώθηκε

Οι αρχές της προηγούμενης δεκαετίας έφεραν εξεγέρσεις και επαναστάσεις, κυρίως της νεολαίας, σε μια σειρά από χώρες. Η λεγόμενη “Αραβική Άνοιξη” σε  Τυνησία, Αίγυπτο, Συρία, οι “Αγανακτισμένοι” σε  Ελλάδα και Ισπανία, το κίνημα “Occupy” στις ΗΠΑ.

Τον Μάη του 2013 άναψε και στην Τουρκία η σπίθα του ξεσηκωμού, με αφορμή την πρόθεση της κυβέρνησης Ερντογάν να προχωρήσει στην καταστροφή του πάρκου Γκεζί στο κέντρο της Κωνσταντινούπολης, ώστε να ανοικοδομηθεί εμπορικό κέντρο.

Από τη διαμαρτυρία 50 ανθρώπων στην μαζική εξέγερση των νέων

Η πρώτη διαμαρτυρία έγινε από περίπου 50 μέλη οικολογικών οργανώσεων στις 28 Μάη του 2013, όμως η σκληρή καταστολή από τις δυνάμεις ασφαλείας έριξε λάδι στη φωτιά, χτίζοντας ένα μαζικό κίνημα κατά του Ερντογάν.

Ίσως ήταν η σταγόνα που ξεχείλισε το ποτήρι, σε μια χώρα με εκτεταμένη διαφθορά, νεποτισμό και αυταρχισμό της εξουσίας στις ανώτατες βαθμίδες.

Οι διαδηλώσεις γιγαντώθηκαν και απέκτησαν χαρακτήρα εξέγερσης, με εκατοντάδες χιλιάδες, στη συντριπτική πλειοψηφία νέους, να συμμετέχουν σε συγκεντρώσεις αλληλεγγύης σε όλη τη χώρα.

Ερντογάν: λάδι στη φωτιά και fake news

Στις δηλώσεις του την 1^η Ιούνη, ο Ταγίπ Ερντογάν έριξε λάδι στη φωτιά, κατηγορώντας όσους κατέβηκαν στις ογκώσεις διαδηλώσεις ως “εξτρεμιστές και πλιατσικολόγους”, ενώ επέμεινε πως «τα έργα στο πάρκο Γκεζί, στην πλατεία Ταξίμ, θα προχωρήσουν κανονικά».

Δεν παρέλειψε να κατηγορήσει τους εξεγερμένους πως βεβήλωσαν το Τζαμί Ντολμάμπαχτσε πίνοντας στο εσωτερικό του αλκοόλ, εξαγριώνοντας έτσι τους συντηρητικούς οπαδούς του (αν και ο μουεζίνης του τζαμιού το διέψευσε).

Σύμφωνα με το αφήγημα της τουρκικής ηγεσίας, η έκρηξη της εξέγερσης οφειλόταν στην δράση εξωχώριων, εχθρικών προς την κυβέρνηση του AK Party κέντρων και των εντός της χώρας αντιπροσώπων τους.

«Κυβέρνηση παραιτήσου»

Το σύνθημα «Κυβέρνηση παραιτήσου» δονούσε την ατμόσφαιρα και στις πιο απομακρυσμένες επαρχιακές πόλεις. Οι εξεγερμένοι κατέλαβαν όχι μόνο το Πάρκο Γκεζί αλλά και την πλατεία Ταξίμ στην Κωνσταντινούπολη, όπως επίσης την πλατεία Κιζιλάι στην Άγκυρα.

Αφού τοποθετήθηκαν οδοφράγματα, δημιουργήθηκαν εργαστήρια, στήθηκαν υπαίθριες κουζίνες, οργανώθηκαν συζητήσεις και συναυλίες.

Όπως δήλωσε η συγγραφέας, Γκαγιέ Μποράλιογλου: «Το Γκεζί είχε μια δική του ενέργεια, ήταν μια εξέγερση, αλλά είχε και πολύ χιούμορ. Ήταν η ελπίδα μας για μια άλλη Τουρκία»

Η κυβέρνηση επιχειρούσε καθημερινά να εκδιώξει τους καταληψίες με απροκάλυπτη χρήση χημικών, αντλίες νερού και πλαστικές σφαίρες. Τα δρομάκια γύρω από τη λεωφόρο Ιστικλάλ αποτέλεσαν πεδίο καταδίωξης νέων από πάνοπλους αστυνομικούς.

Η περίοδος αναταραχής διήρκεσε περίπου 3 βδομάδες και έληξε στις 15 Ιούνη του 2013, όταν μέσα σε σύννεφο δακρυγόνων, οι ειδικές δυνάμεις της Αστυνομίας εκδίωξαν βίαια εκατοντάδες νέους στο πάρκο Γκεζί που έκαναν ειρηνική καθιστική διαμαρτυρία.

Οι μάρτυρες του πάρκου Γκεζί

Πάνω 7500 άτομα τραυματίστηκαν, σύμφωνα με την Διεθνή Αμνηστία, ανάμεσά τους δημοσιογράφοι, ακόμα και τουρίστες. Συνολικά σκοτώθηκαν 8 νέοι διαδηλωτές (15-26 χρονών) καθώς και ένας αστυνομικός.

Ο 19χρονος Mehmet Ayvalıtaş παρασύρθηκε από όχημα που έπεσε πάνω στο πλήθος. Ο 22χρονος Abdullah Cömert, χτυπήθηκε από κάνιστρο δακρυγόνου.

Ο επίσης 19χρονος Ali İsmail Korkmaz δέχθηκε βίαιη επίθεση από ομάδα πολιτών και αστυνομικούς στις 3 Ιουνίου 2013, στο Εσκίσεχιρ και πέθανε έπειτα από 38 ημέρες σε κώμα.

Ο 26χρονος Ethem Sarısülük πυροβολήθηκε στο κεφάλι από αστυνομικό στην Άγκυρα. Ο 22χρονος Ahmet Atakan σκοτώθηκε κατά τη διάρκεια επεισοδίων, πέφτοντας από μεγάλο ύψος.

Ο 18χρονος Medeni Yıldırım σκοτώθηκε στις 28 Ιουνίου 2013, στο Diyarbakır, από πυρά της χωροφυλακής.

Ο 21 ετών Hasan Ferit Gedik σκοτώθηκε σε τροχαίο δυστύχημα με τη μοτοσικλέτα του. Σύμφωνα με την οικογένειά του, βρισκόταν υπό αστυνομική καταδίωξη μετά τη συμμετοχή του σε διαδήλωση.

Ίσως η πιο τραγική ιστορία είναι του 15χρονου Berkin Elvan, που χτυπήθηκε στο κεφάλι από εκτοξευμένο κάνιστρο δακρυγόνου στις 16 Ιουνίου 2013 στην Κωνσταντινούπολη, ενώ πήγαινε να ψωνίσει. Πέθανε έπειτα από 269 ημέρες, στις 11 Μαρτίου 2014 .

Εκδικητικές φυλακίσεις αλλά το πάρκο Γκεζί παρέμεινε πάρκο

Η τουρκική κυβέρνησης αρνήθηκε να διεξάγει ουσιαστικές έρευνες για τις συνθήκες θανάτου των διαδηλωτών. Το αποτυχημένο πραξικόπημα του καλοκαιριού του 2016, έκανε την κυβέρνηση Ερντογάν ακόμα αυταρχικότερη και αλαζονικότερη.

Παρότι δεκάδες κατηγορούμενοι για υποκίνηση εξέγερσης και απόπειρα ανατροπής της κυβέρνησης εν τέλει αθωώθηκαν, μετά την ωμή παρέμβαση του Ερντογάν έγινε δεύτερη δίκη που οδήγησε στην επιβολή εξοντωτικών ποινών φυλάκισης για ηγετικά στελέχη της εξέγερσης.

Ανάμεσά τους ο Οσμάν Καβαλά (ισόβια), η παραγωγός του πολιτικού ντοκιμαντέρ “Burning Days” Çiğdem Mater (18 χρόνια) και ο ακτιβιστής δικηγόρος Can Atalay (18 χρόνια), που παρά τον εγκλεισμό του εκλέχτηκε το 2023 μέλος του Κοινοβουλίου με το Εργατικό Κόμμα (TIP).

Πάραυτα, το πάρκο Γκεζί παρέμεινε πάρκο.