οι κατηγορίες για δήθεν σχέδιο δολοφονίας του Όθωνα, ο εγκλεισμός στον Μεντρεσέ και το στρατοδικείο, η καταδίκη σε θάνατο και η απονομή χάρης

Ο πρωταγωνιστικός ρόλος του Μακρυγιάννη στα γεγονότα της επανάστασης του 1843 και την παραχώρηση Συντάγματος από τον Όθωνα, του χάρισαν μια θέση στο πάνθεον των Ελλήνων που πολέμησαν τόσο για εθνική ελευθερία όσο και για κοινωνική δικαιοσύνη.

Του στοίχισαν όμως το μίσος των πολιτικών αντιπάλων του, που λίγο έλλειψε να τον εκτελέσουν για εκδίκηση. Οι εχθροί του στο Παλάτι μετά την 3^η Σεπτέμβρη του 1843 ήταν πολλοί και δεν ήταν διατεθειμένοι να τον αφήσουν σε χλωρό κλαρί.

Πραγματοποιήθηκαν διάφορες απόπειρες δολοφονίας του, η τελευταία το 1845, την ώρα που κοιμόταν στο μπαλκόνι του σπιτιού του, κοντά στην Ακρόπολη. Από τότε αποσύρθηκε από κάθε δημόσια εκδήλωση, η υγεία του κλονίστηκε και άρχισε να παραληρεί.

Στην κυβέρνηση που όρκισε ο Όθωνας με πρωθυπουργό τον Αντώνη Κριεζή στις αρχές Δεκέμβρη του 1849, οι δηλωμένοι εχθροί του Μακρυγιάννη ήταν αρκετοί, μεγαλύτερος όλων ο υπουργός Στρατιωτικών, Σπύρος Μηλιός.

Σταδιακά, συκοφάντησαν στο βασιλικό περιβάλλον πως ο Αγωνιστής του 21 σχεδίαζε να δολοφονήσει τον Όθωνα. Οι ραδιουργίες του Μηλιού και των υπολοίπων εχθρών του Μακρυγιάννη έπιασαν τόπο.

Κατ’ οίκον περιορισμός και εγκλεισμός στον Μεντρεσέ

Αρχικά η αστυνομία εγκαταστάθηκε στο σπίτι του πρώην οπλαρχηγού, περιορίζοντάς τον αυστηρά σε ένα δωμάτιο και στις 13 Απρίλη 1852, απαγόρευσε την επαφή του ακόμα και με δικούς του ανθρώπους.

Ο Μακρυγιάννης στερήθηκε μέχρι και τον Βενιαμίν της πολυμελούς οικογένειάς του (συνολικά είχε 12 παιδιά), Κίτσο, που τότε έκανε τα πρώτα του βήματα.

Το καλοκαίρι πέρασε με τον ήρωα της Επανάστασης όμηρο του Όθωνα και των εχθρών του. Τον δεκαπενταύγουστο αποφασίστηκε η μεταφορά του στον Μεντρεσέ, την φοβερή φυλακή στους Αέρηδες της Πλάκας, όπου φυλάσσονταν οι πολιτικοί κρατούμενοι.

Θα περνούσε από δίκη, με συγκατηγορούμενο τον λοχαγό της Βασιλικής Φάλλαγας, Γιάννη Σούλη. Πρόεδρος του επταμελούς στρατιωτικού δικαστηρίου ο πενηντάχρονος πάλαι ποτέ οπλαρχηγός, Κίτσος Τζαβέλλας.

Μέλη του οι παλιοί επίσης αγωνιστές, Κανέλλος Δηλιγιάννης και Αλέξης Βλαχόπουλος. Και οι τρεις τους ήταν δηλωμένοι εχθροί του Μακρυγιάννη. Όσοι καταδικάζονταν σε θάνατο, συνηθιζόταν να απαγχονίζονται στον φημισμένο πλάτανο του Μεντρεσέ.

Η ψευδομαρτυρία του Στεφανίδη και η δίκη παρωδία

Οι αντίπαλοί του διενεργούσαν ανακρίσεις προκειμένου να αποδείξουν την ενοχή του, αλλά βρίσκονταν σε αδιέξοδο αφού η δημοφιλία του Μακρυγιάννη δεν καθιστούσε εύκολη την εύρεση ψευδομαρτύρων.

Τελικά εμφανίστηκε ένας πρόθυμος να καταθέσει σύμφωνα με τις επιθυμίες του βασιλικού περιβάλλοντος. Ο δικηγόρος και πολιτευτής Στεφανίδης, διάσημος για τις βωμολοχίες του, κατάθεσε πως ο πρώην οπλαρχηγός του είχε εκμυστηρευτεί ότι σχεδιάζει τη δολοφονία του Όθωνα.

Η φιλοβασιλική εφημερίδα ΕΛΠΙΣ δημοσίευσε τμήμα της κατάθεσης:

«Ο υποστράτηγος Μακρυγιάννης, ανταμώσας το Σάββατον του Λαζάρου τον αξιότιμον δικηγόρον κ. Στεφανίδην απέναντι της εκκλησίας «Καπνικαρέα», τον εσταμάτησε, τον επήρε κατά μέρος και, αφού τον ώρκισε, τω διεκοίνωσεν ότι την επιούσαν (= 25 Μαρτίου) ο βασιλεύς και η βασίλισσα θα φονευθούν.

Ο κ. Στεφανίδης εξεπλάγη διά την ανακοίνωσιν ταύτην, εζήτησεν ακριβεστέρας πληροφορίας, τας οποίας δεν ηθέλησε να τω δώση ο κ. Μακρυγιάννης. Εζήτησεν αυτάς και εν τη οικία του τελευταίου, όπου μετέβη μετ’ ολίγας ώρας, αλλά την αυτήν αντέταξεν άρνησιν ο κ. Μακρυγιάννης […]».

Ο Στεφανίδης δήλωσε άγνοια για την ενοχή του Σούλη, έτσι η τελική απόφαση του στρατοδικείου ήταν αθωωτική γι αυτόν, όχι όμως και για τον Μακρυγιάννη, για τον οποίο η τελική ετυμηγορία με ψήφους 6 υπέρ και 1 κατά, ήταν καταδίκη σε θάνατο.

Την ίδια στιγμή στην απόφαση υπήρχε η σύσταση να του χορηγηθεί βασιλική χάρη. Από την αίθουσα του στρατοδικείου, ο πρώην ήρωας του 21 μεταφέρθηκε κατευθείαν στο νοσοκομείο των φυλακών όπου θα παρέμενε ώσπου να εκτελεστεί.

Περνώντας με τους φύλακές του μπροστά από την Ακρόπολη και υπό τις επευφημίες του απλού κόσμου που είχε συγκεντρωθεί και του έδινε κουράγιο, τραγούδησε συγκινημένος ένα παλιό κλέφτικο τραγούδι.

Μετατροπή σε ισόβια και σταδιακά απελευθέρωση του Αγωνιστή

Λίγο αργότερα και κατόπιν εισήγησης του Δημητρίου Καλλέργη, ο Όθωνας μετέτρεψε την ποινή του αρχικά σε ισόβια δεσμά, στις 25 Γενάρη του 1854 σε 10ετή κάθειρξη και τελικά διέταξε την απελευθέρωσή του, στις 2 Σεπτέμβρη του ίδιου έτους.

Τα βάσανα όμως του Μακρυγιάννη δεν έληξαν εδώ, αφού οπαδοί του βασιλιά τον εξευτέλιζαν ακόμα και στην αυλή του σπιτιού του, βρίζοντάς τον χυδαία και πετώντας του πέτρες και ανθρώπινα περιττώματα.

Σύμφωνα με τον ιστορικό Τάσο Βουρνά, του φώναζαν:  «Φάγε μαγαρισιές, στρατηγέ Μακρυγιάννη, να χορτάσεις, όπου ήθελες να κάμεις σύνταγμα!»

Όταν στις 10 Οκτώβρη του 1862, μετά από νέο λαϊκό ξεσηκωμό ο Όθωνας εγκατέλειψε οριστικά την Ελλάδα, ένας από τους οργισμένους νέους που μπήκαν στο παλάτι ήταν ο Όθωνας Μακρυγιάννης, βαφτισμένος από τον πρώην μονάρχη γιος του πρώην οπλαρχηγού.

Ο λαός πανηγυρίζοντας σήκωσε τον ήρωα του 1821 στα χέρια και τον περιέφερε  στους δρόμους της Αθήνας. Στις 17 Οκτώβρη του απονεμήθηκε ο βαθμός του υποστράτηγου και στις 20 Απρίλη του 1864, αυτός του αντιστράτηγου. Πέθανε μία εβδομάδα αργότερα, σε ηλικία 67 ετών.