οι 742 συνεχόμενες παραστάσεις στο Μπρόντγουέϊ, οι διθύραμβοι και τα βραβεία, η δημόσια περιφρόνησή του προς την επιτροπή Μακάρθι και ο τσακωμός του με τον σκηνοθέτη της πρώτης παράστασης, Ελίας Καζάν

Ο ‘Θάνατος του Εμποράκου’, το θεατρικό έργο που έγραψε ο Αμερικανός θεατρικός συγγραφέας Άρθουρ Μίλερ το 1949, δεν είναι απλά ένα από τα αριστουργήματα του περασμένου αιώνα.

Είναι ένα βαθιά πολιτικό έργο – κατηγορώ, απέναντι στον μικροαστισμό, το “αμερικανικό όνειρο” και τις αυταπάτες περί κοινωνικής και οικονομικής ανέλιξης στον καπιταλισμό.

η πρεμιέρα που κράτησε δύο χρόνια, οι διακρίσεις και οι συντελεστές

Κάνοντας πρεμιέρα στις 10 Φλεβάρη του 1949 στο –πλέον κατεδαφισμένο- θέατρο Μορόσκο του Μπρόντγουεϊ, συνέχισε να παίζεται επί 742 συνεχόμενες παραστάσεις. Από τότε, παίζεται συνεχώς στις θεατρικές σκηνές του πλανήτη ενώ έχει μεταφερθεί και στον κινηματογράφο.

Διόλου τυχαία, έχει κερδίσει τόσα βραβεία: Το Πούλιτζερ το 1949, έξι βραβεία Tony την ίδια χρονιά (καλύτερου θεατρικό έργου, σκηνοθεσίας, σκηνογραφίας, φωτισμού, πρωταγωνιστή και προσφοράς στο Θέατρο), τρία βραβεία Tony για την καλύτερη αναβίωση θεατρικού έργου και πολλά ακόμα.

Σύμφωνα με τον Τζον Λαρ, κριτικό θεάτρου στο περιοδικό New Yorker, πρόκειται για «το πιο επιτυχημένο σύγχρονο έργο που παίχτηκε ποτέ».

Στην τεράστια επιτυχία της πρώτης παράστασης που ακολούθησαν και οι επόμενες, καθοριστική ήταν η συμβολή του πρωταγωνιστή Λι Κομπ (Γουίλι Λόμαν), όπως επίσης και των Μίλντρεντ Ντάνοκ (Λίντα Λόμαν), Άρθουρ Κένεντι (Μπιφ) και Χάουαρντ Σμιθ (Τσάρλι).

Την δραματική πλοκή συμπλήρωναν τα σκηνικά του Τζο Μέλτζινερ, που απεικόνιζαν ένα σκελετωμένο σπίτι, άδειο από συναισθήματα και ζωντάνια.

η πλοκή και τα υπαρξιακά διλήμματα

Σε μια τυπική μικροαστική οικογένεια, ο πρωταγωνιστής Γουίλι Λόμαν, παλαίμαχος πλασιέ, κουρασμένος ως σύζυγος και πατέρας αλλά με προσδοκίες για τα παιδιά του, συνειδητοποιεί σταδιακά πως τα γηρατεία του έχουν φτάσει.

Το αμερικανικό όνειρο, το οποίο υπηρέτησε πιστά για δεκαετίες, τον “ξεβράζει” αφού οι δυνάμεις του τον εγκαταλείπουν. Δεν πιάνει πλέον τους στόχους πωλήσεων και το νεότερο ηλικιακά αφεντικό του, προτιμά νέους πλασιέ, με όρεξη και δυνάμεις.

Στη σύγχρονη αυτή τραγωδία, που θυμίζει τόσο έντονα αρχαίο δράμα, ο Λόμαν θα βρεθεί στο σταυροδρόμι μιας συγκλονιστικής επιλογής: Ζωή με στερήσεις και προσγείωση στην πραγματικότητα ή θάνατο; Τι είναι καλύτερο για αυτόν αλλά και για την οικογένειά του;

Ποια είναι η αλήθεια και ποιος ο στόχος της ύπαρξης, για την ανθρώπινη δημιουργία και τις διαπροσωπικές σχέσεις; Η αυτοκτονία του προκειμένου η οικογένειά του να καρπωθεί τα χρήματα της ασφάλειας ζωής φαντάζει η μόνη επιλογή.

Η πρώτη παράσταση του 1949, σκηνοθετήθηκε από τον Ελίας Καζάν, τον Ελληνοαμερικανό σκηνοθέτη με τον οποίο συνδέθηκε με βαθιά φιλία.

ο μακαρθισμός και η κλήση του Μίλερ σε απολογία

Όμως η λογοκρισία και το αυταρχικό καθεστώς της δεκαετίας του 50, άλλαξε τα δεδομένα.

O γεννημένος το 1919 και μεγαλωμένος στα χρόνια της βαθιάς οικονομικής ύφεσης μετά το Κραχ του 29, Άρθουρ Μίλερ, θεωρήθηκε κομμουνιστής και ανατρεπτικός, ενώ του αφαιρέθηκε το διαβατήριο το 1954.

Στη συνέχεια οδηγήθηκε να καταθέσει στην επιτροπή Αντιαμερικανικών Ενεργειών του Γερουσιαστή Μακάρθι, ως ύποπτος για διασυνδέσεις με επικίνδυνους καλλιτέχνες.

Η περιφρόνηση με την οποία αντιμετώπισε τα μέλη της επιτροπής και η άρνησή του να δώσει συγκεκριμένα ονόματα αριστερών καλλιτεχνών, είχε ως συνέπεια την καταδίκη του από το Κογκρέσο και την μερική επαγγελματική του απομόνωση, όμως αθωώθηκε από το Ανώτατο Δικαστήριο το 1958.

Όσοι καταδίδονταν ως συνεργάτες των κομμουνιστών, έμπαιναν στη λεγόμενη Μαύρη Λίστα, με αποτέλεσμα να δυσκολεύονται να βρουν δουλειά.

Ο Άρθουρ Μίλερ κατήγγειλε δημόσια το κρατικό “φακέλωμα” ενώ δε δίστασε να συγκρουστεί δημόσια με τον άλλοτε φίλο, συνεργάτη και πρώτο σκηνοθέτη του ‘Θανάτου του Εμποράκου’, Ελίας Καζάν, ο οποίος επέλεξε να καταδώσει αριστερούς συνεργάτες του στο Χόλιγουντ ώστε να προστατέψει την καριέρα του.