η υποχρεωτική δωδεκάωρη ορθοστασία, η στέρηση φαγητού και νερού, το μαστίγωμα, η απομόνωση, το ‘Τελευταίο Σημείωμα’ του Παντελή Βούλγαρη και ο αλκοολικός “χασάπης”, ταγματάρχης Πάουλ Ραντόμσκι

To Μπλοκ 15 εγκαινιάστηκε τον Δεκέμβριο του 1943. Ήταν το κτίριο που χρησίμευε ως χώρος αυστηρής απομόνωσης στο στρατόπεδο του Χαϊδαρίου, “φιλοξενώντας” τους μελλοθάνατους αγωνιστές της Εθνικής Αντίστασης, που εκτελούνταν είτε στο Χαϊδάρι είτε στο σκοπευτήριο της Καισαριανής.

Οι νεότερες γενιές απέκτησαν εικόνα της ναζιστικής “εισόδου του Άδη” στο στρατόπεδο Χαϊδαρίου από τα πλάνα της ταινίας του Παντελή Βούλγαρη ‘Το τελευταίο σημείωμα᾿, όπου περιγράφονται οι τελευταίες ώρες των εκτελεσθέντων την Πρωτομαγιά του 1944.

Βρίσκεται στο βόρειο τμήμα του στρατοπέδου, δίπλα στα Μπλοκ 3 και 4. Η αρχιτεκτονική του Μπλοκ 15, με τους μεγάλους θαλάμους, τα λιγοστά παράθυρα και τα παγωμένα απομονωτήρια, προκαλεί ανατριχίλα.

Οι συνθήκες διαβίωσης στο εσωτερικό του ήταν άθλιες, καθώς δεν υπήρχε όχι μόνο θέρμανση, αλλά ούτε καν άφθονο πόσιμο νερό και εξαερισμός. Τo φαγητό ήταν ελάχιστο, ο χώρος περιορισμένος και οι κρατούμενοι ήταν υποχρεωμένοι να στέκονται όρθιοι επί δώδεκα συνεχόμενες ώρες.

η φρικτή καθημερινότητα στο μπλοκ 15

Μια μέρα ζωής στο κολαστήριο περιγράφεται ως εξής, από τον Αλέξανδρο Ζήση, “ένοικο” του Μπλοκ 15 επί πέντε ολόκληρους μήνες:

«To πρόγραμμα της ημέρας για τ’ απομονωτήρια είναι το ακόλουθο χειμώνα ή καλοκαίρι: Στις πέντε παρά τέταρτο έγερση κ’ αμέσως άνοιγμα του παράθυρου με οποιονδήποτε καιρό και σκούπισμα του κελιού. Ύστερα έξοδος τρεις-τρεις στο “λουτρό” για την υδροληψία και την καθαριότητα όπου κάθε ανάγκη έπρεπε να τελειώσει το πολύ σε πέντε λεπτά.

Στις έξι διανομή ψωμιού και στις δώδεκα το μοναδικό για τα κελιά συσσίτιο της ημέρας. To ψωμί και το πιάτο τα έπαιρνε ο κρατούμενος απ’ την πόρτα που μισάνοιγε χωρίς να βλέπει ανθρώπινο πρόσωπο.

Η ημερησία μερίδα του ψωμιού -και τι ψωμί!- ήταν το πολύ 30 δράμια και το μοναδικό συσσίτιο πέντε κουταλιές ρεβύθια ή μαύρα χοντρά μακαρόνια νερόβραστα, πάντοτε όμως ζεστό και φροντισμένο απ’ τους Ακροναυπλιώτες μαγείρους. Οι θάλαμοι είχαν και τ’ απόγευμα συσσίτιο που γενικά εκεί δινότανε και σε μεγαλύτερη ποσότητα.

 Στις τεσσεράμιση το απόγευμα πεντάλεπτη έξοδο για “λουτρό”, πάλιν τρεις-τρεις και στις πέντε ακριβώς κατάκλιση. Όλη μέρα ο φυλακισμένος είναι υποχρεωμένος να ‘χει ανοικτό το παράθυρο, είτε βρέχει είτε χιονίζει και να μένει σε συνεχή ορθοστασία ολόκληρο το δωδεκάωρο.

Και το φαΐ του ακόμα όρθιος το κατεβάζει βιαστικά, γιατί εκτός από τη διαταγή δεν υπάρχει και τρόπος να καθίσει κανείς, αφού το κελί είναι τελείως και απόλυτα γυμνό από κάθε τι αντικείμενο. Κάθε παράβαση τιμωρείται με άγριο μαστίγωμα μέχρις αίματος, μέχρι λιποθυμίας».

                                           ζωντανοί-νεκροί

Τις ώρες του ύπνου οι κρατούμενοι υπέφεραν από το κρύο, καθώς ήταν υποχρεωμένοι να ξαπλώνουν στο τσιμέντο ή σε μία άβολη σανίδα με μία τρίχινη κουβέρτα για σκέπασμα. Η νυχτερινή ταλαιπωρία τούς ανάγκαζε να ξυπνούν κατάκοποι.

Σε όλα τα παραπάνω ας προσθέσουμε τις ψείρες και τους κοριούς, καθώς και την αγριότητα των φρουρών, οι οποίοι με τις φωνές και τα μαστίγιά τους κρατούσαν τους κρατουμένους στο Μπλοκ 15 σε κατάσταση διαρκούς αναστάτωσης και αγωνίας. Η αυστηρή απομόνωση δρούσε καταστροφικά και στην ψυχολογία των φυλακισμένων.

Οι κρατούμενοι στο Μπλοκ 15 έβγαιναν στο προαύλιο μόνον την ώρα του περιπάτου, αυτοί στους θαλάμους κάθε μέρα, ενώ αυτοί στα απομονωτήρια κάθε 2-3 η και 4-5 ημέρες. Ο περίπατος δεν κρατούσε πάνω από είκοσι λεπτά της ώρας.

Οι κρατούμενοι στην απομόνωση έβγαιναν σε μικρές ομάδες- σχημάτιζαν έναν κύκλο και προχωρούσαν απέχοντας ο ένας από τον άλλο τουλάχιστον 1 μέτρο, ώστε να μην μπορούν να μιλήσουν μεταξύ τους.

Ήταν αναγκασμένοι να βαδίζουν με γρήγορο βήμα ή τρέχοντας κάτω από την άγρυπνη παρακολούθηση των πάνοπλων φρουρών. Σταδιακά οι περίπατοι μειώθηκαν και τελικά καταργήθηκαν οριστικά.

Κάθε Τρίτη, μετά το μεσημεριανό συσσίτιο στο Μπλοκ 15, γίνονταν οι περιβόητες ανακρίσεις. Αυτές πραγματοποιούνταν στο φυλάκιο από ανακριτή, που επισκεπτόταν το στρατόπεδο ειδικά γι’ αυτόν τον σκοπό.

ο “χασάπης” Πάουλ Ραντόμσκι

Πρωταγωνιστής της ναζιστικής θηριωδίας ήταν ο διοικητής του στρατοπέδου ως τον Φλεβάρη του 1944, ταγματάρχης Πάουλ Ραντόμσκι. Ανάμεσα στα άλλα εγκλήματά του, ξεχωρίζει η εν ψυχρώ δολοφονία του πρώην έφεδρου αξιωματικού από τα Γιάννενα, Χάιμ Λεβί και η κλοπή των παπουτσιών του.

Σύμφωνα με όσα αναφέρει ο επίσης πρώην φυλακισμένος στο στρατόπεδο του Χαϊδαρίου, Θόδωρος Τσερπές, στο βιβλίο του ‘Το άγιο Χαϊδάρι – ημερολόγιο κατοχής’, ο Ραντόμσκι σκότωσε ο ίδιος με το πιστόλι του τον μελλοθάνατο Στεφανόπουλο έξω από το Μπλοκ 15, επειδή καθυστέρησε να μπει στη σειρά εκτέλεσης, αντικαθιστώντας τον στη συνέχεια με άλλον.

Μάλιστα, στη συνέχεια πήγε στα μαγειρεία, έφαγε όρθιος ένα ολόκληρο σαλάμι και ήπιε μια μπύρα, προτού επιστρέψει στον τόπο του εγκλήματος με το πιστόλι πάντα στο χέρι.

Ο Ραντόμσκι ήταν αλκοολικός και επιδείκνυε αλλοπρόσαλλη και εξαιρετικά βίαιη συμπεριφορά, ακόμα και προς τους στρατιώτες του. Η θητεία του ήταν γεμάτη περιστατικά κτηνωδίας, όπως η εκτέλεση των Ουκρανών ποδοσφαιριστών που νίκησαν την ομάδα επίλεκτων ναζί, στις 9 Αυγούστου του 1942 στο Κίεβο.

Οι έριδες που προκάλεσε ανάμεσα στους ναζί ήταν άλλωστε και ο λόγος που αντικαταστάθηκε από τον υπολοχαγό Καρλ Φίσερ, τον διοικητή που επί των ημερών του πραγματοποιήθηκε η μεταφορά και εκτέλεση στην Καισαριανή 200 κομμουνιστών, την Πρωτομαγιά του 44.

Διαβόητοι βασανιστές του Μπλοκ 15, σύμφωνα με τον Θόδωρο Τσερπέ, ήταν επίσης ένας Γερμανός υπαξιωματικός, στον οποίον οι μελλοθάνατοι είχαν δώσει το παρατσούκλι ‘Ο σκύλος’, καθώς και ο Εβραίος καταδότης και κακοποιητής των συμπατριωτών του, Ανδρέας Μπεγιάτ.