«εμπρός να γίνουμε δημιουργοί μιας νέας Ελλάδας» (Στέφανος Σαράφης, Τύρνα, Αύγουστος 1944)

τα Φροντιστήρια του βουνού και η Ρόζα Ιμβριώτη, τα μπλόκα των Γερμανών, οι ελλείψεις και τα μαθήματα Ψυχολογίας, η συμμετοχή των κατοίκων και η συγγραφή του αναγνωστικού ‘Αετόπουλα’

Στις αρχές Ιούνη του 1944, ο πόλεμος και η κατοχή από τα γερμανικά στρατεύματα όδευαν προς το τέλος τους. Το όραμα μιας ελεύθερης και κοινωνικά δίκαιης Ελλάδας δεν ήταν μόνο κρυφός πόθος αλλά και ριζωμένη πεποίθηση σε μεγάλο κομμάτι της ελληνικής κοινωνίας.

η έλλειψη δασκάλων, το Φροντιστήριο της Τύρνας και η Ρόζα Ιμβριώτη

Ήταν τότε που η νεοσύστατη ΠΕΕΑ (Πολιτικής Επιτροπής Εθνικής Απελευθέρωσης ή αλλιώς Κυβέρνηση του Βουνού), πήρε την απόφαση να δημιουργήσει έξι Παιδαγωγικά Φροντιστήρια στις ελεύθερες περιοχές όπου ασκούσε διοικητικό ρόλο, προκειμένου να εκπαιδεύσει το διδακτικό προσωπικό που θα στελέχωνε τα σχολεία.

Έτσι ιδρύθηκαν τα Φροντιστήρια σε Καρπενήσι, Θεσπιές Θηβών, Γρεβενά, Μηλιές Πιερίας, Λαγκάδια Αρκαδίας και Τύρνα Τρικάλων (σημερινή Ελάτη).

Οι εκπαιδευτικές ανάγκες ήταν μεγάλες αλλά οι δάσκαλοι και οι δασκάλες, ιδιαίτερα στην ορεινή ενδοχώρα, ήταν είδος προς εξαφάνισης λόγω του πολέμου αλλά και της συμμετοχής πολλών στην Αντίσταση.

Το Φροντιστήριο της Τύρνας (της σημερινής Ελάτης) στις πλαγιές του Κόζιακα, έλαμψε εξ’ αρχής με την άψογη λειτουργία του.

Βασική υπεύθυνη γι’ αυτό ήταν η ακούραστη μορφή του εργατικού/συνδικαλιστικού κινήματος και πρωταγωνίστρια της κοινωνικής Εκπαίδευσης, Ρόζα Ιμβριώτη. Η ίδια γράφει στο περιοδικό ‘Επιθεώρηση της Τέχνης’, τεύχος 87-88 σ.315 (1962):

«Τον Ιούνιο του 1944 μου ανατέθηκε η διεύθυνση του Φροντιστηρίου της Τύρνας. Έμεινα αποσβολωμένη. Στο μικρό αυτό χωριό με τους 671 κατοίκους, έπρεπε να στήσω ένα παιδαγωγικό φροντιστήριο. Ούτε διδαχτήριο, ούτε προσωπικό, ούτε διδαχτικό υλικό, ούτε μαθήματα, ούτε βιβλιοθήκη, ούτε καταλύματα».

ο κύκλος σπουδών και η συμμετοχή του Φροντιστηρίου στη ζωή του χωριού

Οι δυσκολίες του εγχειρήματος φάνταζαν ανυπέρβλητες. Προκειμένου να φτάσουν στην Τύρνα, οι εκπαιδευόμενοι θα έπρεπε να περπατήσουν τουλάχιστον 10 μέρες, περνώντας μέσα από γερμανικές περιπόλους. Την ίδια δοκιμασία βίωναν και οι δάσκαλοι.

Συνολικά, 107 σπουδαστές και σπουδάστριες πήραν μέρος στα μαθήματα του Φροντιστηρίου, που στεγάστηκε στο μονοτάξιο Δημοτικό Σχολείο του χωριού. Αυτοί φιλοξενήθηκαν σε διάφορα σπίτια, ενώ οι δάσκαλοι βρήκαν στέγη σε ένα μικρό σπίτι δίπλα στο φαράγγι.

Ο κύκλος σπουδών  περιλάμβανε ακόμα και Ψυχολογία που δίδασκε η Ξένη, διπλωματούχος της Σορβόννης. Στο διδακτικό προσωπικό περιλαμβανόταν ανάμεσα στους άλλους η Νίτσα Αδαμίδου από τα Τρίκαλα και ο ζωγράφος Κώστας Θετταλός.

Το πρόγραμμα μαθημάτων άρχιζε νωρίς το πρωί και τελείωνε στις 7μμ, μετά από το μεσημεριανό διάλειμμα. Στις 7.30μμ μοιραζόταν συσσίτιο και συνήθως ακολουθούσαν συζητήσεις.

Δεν έλειπε όμως και η διασκέδαση. Υπό το φως δύο λυχνιών και με φτιαγμένα στο πόδι από σπουδαστές και δασκάλους θεατρικά σκετς, τραγούδια, ακόμα και σατιρικά ποιήματα, το φροντιστήριο άλλαξε την καθημερινότητα των κατοίκων της Τύρνας, που συμμετείχαν ολοένα και πιο ενεργά.

τα νέα αναγνωστικά και τα ‘Αετόπουλα’

Τα βιβλία της μεταξικής περιόδου δεν ήταν κατάλληλα για το εκπαιδευτικό περιεχόμενο των Φροντιστηρίων του βουνού.

Σύμφωνα με τον καθηγητή του Πάντειου Πανεπιστημίου, Μιχάλη Λυμπεράτο, με απόφαση της ΠΕΕΑ αποφασίστηκε να γραφτούν νέα αναγνωστικά για το δημοτικό, στο πνεύμα της εκπαιδευτικής μεταρρύθμισης του 1917-1920, επί Δημήτρη Γληνού στη θέση του γραμματέα του υπουργείου Παιδείας.

Έτσι στο Φροντιστήριο της Τύρνας και με την καθοριστική συμβολή της Ιμβριώτη, γράφτηκε το Αναγνωστικό της 3ης και της 4ης Δημοτικού με τίτλο ‘Αετόπουλα’.

Η λειτουργία του Φροντιστηρίου της Τύρνας κράτησε δύο μήνες. Οι σπουδαστές πήραν το πτυχίο τους και διορίστηκαν ως δάσκαλοι σε σχολεία της περιφέρειά τους. Μετά την Απελευθέρωση όμως, πολλοί διώχτηκαν, φυλακίστηκαν ή εξορίστηκαν.