«Για να φτιάξουμε ανθρώπους, πρέπει πρώτα εμείς να γίνουμε άνθρωποι».

του Γιώργου Κασαμπαλάκου

Η Ρόζα Ιμβριώτη γεννήθηκε στην Αθήνα το 1898. Μεγάλωσε σε ευκατάστατη οικονομικά οικογένεια με καταγωγή από τη Μικρά Ασία. Ο πατέρας της, Νικόλαος, ήταν γυμνασιάρχης και φιλόλογος. Η ανατροφή της ήταν φιλελεύθερη και η Ρόζα ευγνωμονούσε γι’ αυτό τους γονείς της.

διδάσκοντας σε ανήλικες εργάτριες, εμπλοκή στον Παιδαγωγικό Όμιλο 

Σε ηλικία μόλις 12 ετών δημοσίευσε τα πρώτα της ποιήματα στο λογοτεχνικό περιοδικό ‘Πινακοθήκη’. Το 1914, αμέσως μετά την αποφοίτησή της από το Αρσάκειο, δίδαξε ελληνικά σε νεαρές εργάτριες στο Κυριακό Σχολείο Εργατριών, ένα μορφωτικό ίδρυμα που ιδρύθηκε το 1911 με πρωτοβουλία του Εργατικού Κέντρου Αθήνας και λειτουργούσε τις Κυριακές, αποκλειστικά για ανήλικα εργαζόμενα κορίτσια.

Η συναναστροφή της με τα κορίτσια του μόχθου, διαμόρφωσαν σε πολύ μεγάλο βαθμό την πολιτική της συνείδηση και την οδήγησαν σε έντονο προβληματισμό για ζητήματα όπως  η ανανέωση του σχολείου, ο εκσυγχρονισμός του κράτους, η ισοτιμία των γυναικών, το δικαίωμα των παιδιών του λαού στη μόρφωση.

Σπούδασε φιλολογία και το 1917 διορίστηκε στο 1^ο Ελληνικό Σχολείο Θηλέων Αθηνών. Η εμπλοκή της στον Εκπαιδευτικό Όμιλο, σε έναν παιδαγωγικό όμιλο – όχημα δράσης των δημοτικιστών, την οδήγησε στη γνωριμία με εκπαιδευτικούς όπως τον Δημήτρη Γληνό και Αλέξανδρο Δελμούζο,  οι οποίοι επέδρασαν καταλυτικά στις ιδέες της.

Ιδιαίτερα οι διακηρύξεις τους για το Σχολείο Εργασίας στο πλαίσιο του σοσιαλισμού, της ενέπνευσαν ένα ολοκληρωμένο εκπαιδευτικό όραμα.

Παράλληλα, πρωτοστάτησε στον αγώνα για τα δικαιώματα των γυναικών στην εργασία, στη μόρφωση και στην ενασχόλησή τους με την πολιτική.

Μαρασλειακά και δημιουργία Πρότυπου Ειδικού Σχολείου

Διδάσκοντας στο Μαράσλειο με διευθυντή τον Δελμούζο, συμμετείχε στη μεταρρυθμιστική απόπειρα που συντελούταν, ενώ ταυτόχρονα ξεδίπλωνε το όραμά της με μια σειρά άρθρων στο περιοδικό του Δ. Γληνού ‘Αναγέννηση’:

«Ο σκοπός της ιστορίας στη Μέση εκπαίδευση, είναι να γνωρίσουν τα παιδιά τους νόμους και τη γένεση της σημερινής κοινωνίας. Επειδή όμως η σημερινή κοινωνία είναι και αυτή ένας σταθμός στην ανθρώπινη εξέλιξη, πρέπει ο καθηγητής που διδάσκει την ιστορία να δώσει την εξέλιξη αυτή στο σύνολό της (…)

Αφού ο σκοπός ορίζει να γνωρίσει το παιδί την ανθρώπινη πορεία στο χρόνο και τον τόπο, δεν είναι δυνατόν να περιορίσει τον ορίζοντά του μόνο σε ένα επίπεδο ζωής, πολιτικό ή πολεμικό για παράδειγμα. Είναι απαραίτητο να πάρει ολόκληρη τη ζωή της ανθρωπότητας εξελικτικά σε όλα της τα επίπεδα και στα υλικά και στα πνευματικά.»

Η διδασκαλία της, στο πνεύμα του μαρξισμού και της καλλιέργειας κριτικής σκέψης, της Επανάστασης του 1821, ενόχλησαν την εξουσία.

Ο φόβος της εξάπλωσης των κομμουνιστικών ιδεών μετά τη Μικρασιατική καταστροφή και την χρεωκοπία της Μεγάλης Ιδέας, οδήγησε στα λεγόμενα ‘Μαρασλειακά’ και στην απόλυση της Ιμβριώτη καθώς και την αποπομπή των Γληνού και Δελμούζου.

Πικραμένη έφυγε για τη Γαλλία και στη συνέχεια τη Γερμανία και το Βερολίνο, όπου παρέμεινε ως τον Αύγουστο του 1930, όταν και επέστρεψε.

Το 1934, ως η πρώτη γυναίκα Γυμνασιάρχης, ανέλαβε καθήκοντα στο γυμνάσιο του Κιλκίς. Η άνοδος του μεταξικού καθεστώτος το 1936 την απομάκρυνε από το σχολείο, όμως η Ρόζα Ιμβριώτη δεν αφέθηκε να απογοητευτεί.

Βρίσκοντας το χρόνο να επεξεργαστεί προηγούμενες ιδέες της, πέτυχε την ίδρυση σχολείου για παιδιά με νοητική υστέρηση. Το Πρότυπο Ειδικό Σχολείο Αθηνών στην Καισαριανή (το οποίο μάλιστα ιδρύθηκε ως ‘Πρότυπον Σχολείον Ανωμάλων και Καθυστερημένων Παίδων’ αλλά άλλαξε όνομα μετά τη δική της απαίτηση) οργανώθηκε και λειτούργησε υπό τη διεύθυνσή της.

ΕΑΜ, ΕΠΟΝ, Κυβέρνηση του βουνού, “κρυφό σχολειό” στην εξορία

Στη διάρκεια της Κατοχής, πήρε μέρος εξ’ αρχής στην Εθνική Αντίσταση και επέδειξε αξιοθαύμαστο θάρρος, οργανώνοντας συσσίτια για τα παιδιά της Καισαριανής. Εντάχθηκε στο ΕΑΜ και υπήρξε ιδρυτικό μέλος της ΕΠΟΝ, η οποία άλλωστε ιδρύθηκε στο σπίτι της, συμμετέχοντας στην Κεντρική της Επιτροπή.

Την ίδια στιγμή, ως μέλος της Γραμματείας Παιδείας της Κυβέρνησης του βουνού (ΠΕΕΑ – Πολιτική Επιτροπή Εθνικής Απελευθέρωσης), συνέταξε το εκπαιδευτικό της πρόγραμμα.

Το 1944, ανέλαβε την οργάνωση και τη λειτουργία του Παιδαγωγικού Φροντιστηρίου της Τύρνας στην Ελάτη Τρικάλων, μιας εκπαιδευτικής δομής που είχε ως σκοπό την προετοιμασία των δασκάλων της “Ελεύθερης Ελλάδας”. Η ίδια έγραψε και το αναγνωστικό ‘Τα Αετόπουλα’, για τα παιδιά της Γ’ κα Δ’ τάξης του Δημοτικού.

Εξορίστηκε στη Χίο, το Τρίκερι και τη Μακρόνησο, ως τα τέλη του 1951. Παρά τα βασανιστήρια και τους εξευτελισμούς που υπέστη, όχι μόνο δεν υπέγραψε δήλωση μετανοίας αλλά οργάνωσε μαθήματα για τις συνεξόριστές της ώστε να αναπληρώσουν τις εκπαιδευτικές τους ελλείψεις λόγω του πολέμου και των διώξεων.

Υπό την άμεση επιτήρηση μιας τσιλιαδόρισας, η οποία σφύριζε σε περίπτωση που πλησίαζε κάποιος φύλακας, ομάδες 40 γυναικών συγκεντρώνονταν σε σκηνές, παρακολουθώντας τη διδασκαλία της Ρόζας Ιμβριώτη.

ηγετικό στέλεχος ΕΔΑ και ΚΚΕ, αστείρευτη “πένα”  

Παρέμεινε δραστήρια, όντας ενταγμένη στην πολιτική και ταξική πάλη μέσα από τις γραμμές της ΕΔΑ – διετέλεσε μέλος της Εκτελεστικής της Επιτροπής ως το 1967 – και του ΚΚΕ.

Αρθρογραφούσε ασταμάτητα σε περιοδικά και εφημερίδες (Αυγή, Ριζοσπάστης, Οδηγητής, Επιθεώρηση τέχνης, Σύγχρονα Θέματα, Ελληνική Αριστερά, Νέα Οικονομία, Παραγωγικότης, Πολιτική-Οικονομική Έρευνα, Πυρσός, Κομμουνιστική Επιθεώρηση κ.α.)

Δημοσίευσε παράλληλα αρκετά βιβλία (Ανθρωπιστική Παιδεία – 1955, Το κατηγορώ της Νεολαίας – 1972, Η αυξημένη ωριμότητα των νέων – 1974, Παιδεία και Κοινωνία – 1980). Πέθανε τον Σεπτέμβρη του 1977, σε ηλικία 79 ετών.

Η σπουδαία παρακαταθήκη της συμπυκνώνεται στη φράση που χρησιμοποίησε κατά την ομιλία της στα εγκαίνια του Παιδαγωγικού Φροντιστηρίου Τύρνας:

«Για να φτιάξουμε ανθρώπους, πρέπει πρώτα εμείς να γίνουμε άνθρωποι».